HOME » Khái niệm » Ca Dao, Tục Ngữ Nói Về Mẹ Và Tình Mẫu Tử 838

Ca Dao, Tục Ngữ Nói Về Mẹ Và Tình Mẫu Tử

Mẹ và tình mẫu tử luôn là chủ đề thiêng liêng và cực kỳ phổ biến trong văn học Việt Nam, đặc biệt trong văn học dân gian như ca dao tục ngữ. Và dưới đây là tổng hợp những ca dao, tục ngữ nói về mẹ và tình mẫu tử. Kho tàng tư liệu này sẽ rất sâu rộng, nên dưới đây chỉ là những “đại diện” tiêu biểu, mang tính chất tham khảo.

Tổng hợp các ca dao nói về mẹ

Ca dao, tục ngữ nói về mẹ và tình mẫu tử có thể phân tách thành những phần nội dung nhỏ. Trong đó bao gồm “Ca dao nói về mẹ”. Đúng như tính chất của thể loại văn học dân gian này: Giàu cảm xúc, giàu tính biểu cảm. Vì vậy mà những câu ca dao về chủ đề mẹ luôn dạt dào, ý nghĩa, mang tính hình tượng cao. Điều đó được thể hiện trong các câu ca dao dưới đây:

Gió mùa thu mẹ ru con ngủ

Năm canh dài, mẹ thức đủ năm canh

Hình như khi có con rồi thì thời gian của mẹ thật hữu hạn và không chỉ còn dành riêng cho bản thân mình nữa. Con cái trở thành tài sản quý giá nhất của mẹ và cũng trở thành nhân vật chiếm dụng nhiều thời gian nhất cuộc đời mẹ.

Ôm con mẹ đếm sao trời

Đếm hoài không hết một đời long đong

Những khó nhọc mà mẹ chịu, những vất vả mà mẹ gánh vác phần nhiều cũng đến từ con cái. Thu bớt tự do, ôm vào mình những long đong.

Hình ảnh tương tự về mẹ và những nỗi vất vả mà mẹ chịu còn được thể hiện qua rất nhiều câu ca dao khác như:

Mẹ già một nắng hai sương

Trải thân làm bóng mát đường con đi.

Vì con sống, mẹ suốt đời lam lũ

Vì con vui, mẹ gánh hết đau buồn

Cánh cò cõng nắng cõng mưa

Mẹ tôi cõng cả bốn mùa gió sương

Mẹ nghèo mưa dột mái tranh

Trải bao bất hạnh muôn phần gian truân

Nuôi con chẳng quản chi thân

Chỗ ướt mẹ nằm, chỗ ráo con lăn

Do vậy, phận làm con vẫn luôn trăn trở:

Lòng mẹ như bát nước đầy

Mai này khôn lớn, ơn này tính sao

Ta đi trọn kiếp con người

Cũng không đi hết những lời mẹ ru

Nhớ ơn chín chữ cù lao

Ba năm bú mớm biết bao thân tình

Trả sao cho hết những hy sinh của mẹ, trả sao cho hết những đạo hiếu phận làm con? Từng câu từng chữ như nhắc nhở chúng ta: Những phận làm con trong cuộc đời này. 

Ngoài ra còn rất nhiều cao dao mang đậm những chi tiết, hình tượng mẹ. Bất kì một chi tiết nào cũng khiến chúng ta khó cầm lòng:

Ngồi buồn nhớ mẹ ta xưa

Miệng nhai cơm búng, lưỡi lừa cá xương

Mẹ già như chuối ba hương

Như xôi nếp mật như đường mía lau

Đi đâu mà bỏ mẹ già

Gối nghiêng ai sửa, kỷ trà ai nâng

Những câu ca dao này lại đậm cảm giác hồi tưởng hơn. Tựa như một người đứng tuổi nhớ về mẹ - Một người mẹ đã già hoặc đã mất. Sự tiếc nuối, thương nhớ trôi tuột dần theo thời gian. 

Tổng hợp các ca dao nói về tình mẫu tử

Giữa mẹ và con cái luôn có mối kết nối rất đặc biệt: 9 tháng 10 ngày thai nghén, bầu bí, nuôi con từ khi còn là giọt máu đào đến khi thành hình và khôn lớn. Quãng thời gian mẹ cùng con luôn rất dài. Và tình mẫu tử đã trở thành tình cảm thiêng liêng bậc nhất! Điều này được thể hiện qua ca dao, tục ngữ nói về mẹ và tình mẫu tử, đặc biệt nhất là các câu ca dao về tình mẫu tử sau:

Thương mẹ nhớ cha như kim châm vào dạ

Nghĩa đến chừng nào, lụy hạ tuôn rơi

Thuyền không bánh lái thuyền quày

Con không cha mẹ ai bày con nên

Thương nhớ là cảm xúc được đưa ra rõ ràng, cụ thể nhất. Một cảm xúc được gọi tên trực tiếp mà không phải qua các biện pháp ẩn dụ hay hoán dụ. Con không cha mẹ cũng như thuyền không bánh lái - Mất phương hướng, mịt mù trên con đường dài rộng sau này.

Và cũng vì vậy, đến những cô con gái cũng phải bật thốt lên:

Ơn hoài thai, to như bể

Công dưỡng dục, lớn tựa sống

Em nguyện ở vậy không chồng

Lo nuôi cha mẹ, hết lòng làm con 

Con nguyện lòng ở vậy để được tròn đạo hiếu, cận kề bên cha mẹ khi về già.

Những nỗi đau đáu của người con khi lấy chồng xa, không thể bên cạnh chia sớt cô đơn tuổi xế chiều, chăm sóc khi đau ốm lúc về già cho cha mẹ:

Ghe bầu trở lái về đông

Con gái theo chồng bỏ mẹ ai nuôi?

Chiều chiều ra đứng ngõ sau

Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều.

Bên cạnh đó còn rất nhiều câu ca dao nói về công lao to lớn của đấng sinh thành, tựa như trời cao biển rộng, sử dụng một loạt các biện pháp so sánh để biểu đạt:

Công cha như núi ngất trời

Nghĩa mẹ như nước ở ngoài biển đông

Núi cao biển rộng mênh mông

Cù lao chín chữ ghi lòng con ơi

Đố ai đếm được lá rừng

Đố ai đếm được hết từng trời cao

Đố ai đếm được vì sao

Đố ai đếm được công lao mẹ già.

Những câu ca dao đau đáu nỗi lòng của người con, sẵn sàng nhịn ăn nhịn mặc để dành phần ngon cho mẹ già:

Đói lòng ăn đọt chà là

Để cơm nuôi mẹ, mẹ già yếu răng.

Đói lòng ăn trái ổi non

Nhịn cơm nuôi mẹ cho tròn nghĩa xưa.

Hoặc tương tự như câu ca dao:

Ai về tôi gởi buồng cau

Buồng trước kính mẹ, buồng sau kính thầy.

Ai về tôi gởi đôi giày

Phòng khi mưa gió để thầy mẹ đi.

Những vật tuy thường nhật, giản đơn nhưng gói gọn trong đó là sự quan tâm, tình cảm của người con sống ở phương xa. Mối dây gắn kết giữa mẹ và con cái là mối liên kết rất kì diệu. Để nuôi lớn một sinh mệnh mẹ đã dồn vào đó rất nhiều máu, nước mắt, những hy sinh, khổ cực, tình yêu thương vô bờ bến. Và sợi dây ấy nối dài qua từng thế hệ. Đan xen vào nhau, liên kết và siết chặt thành tình mẫu tử thiêng liêng trải dài qua những năm dài tháng rộng mênh mông.

Tổng hợp các tục ngữ nói về mẹ

Trong danh sách tổng hợp ca dao, tục ngữ nói về mẹ và tình mẫu tử chúng ta không thể bỏ qua những câu tục ngữ nói về mẹ. Tại đây hình ảnh người mẹ được phác họa sắc nét hơn, rõ ràng hơn. Mẹ được ví như hình tượng cánh cò - Một hình tượng khá phổ biến trong văn hóa Việt cũng như văn học dân gian Việt Nam. Một hình tượng tốt đẹp, chịu thương chịu khó:

Cánh cò cõng nắng cõng mưa

Mẹ tôi cõng cả bốn mùa gió sương

“Cõng cả bốn mùa gió sương”: Bao trọn tất cả những khó khăn, không nề hà. Mẹ là vậy luôn sẵn sàng che chở con cái cả đời bình an.

Ngoài ra hình ảnh mẹ được khắc họa qua rất nhiều những hình tượng to lớn, đẹp đẽ khác, ví dụ như hoa, đất, chân lý, là biển cả và tựa như câu hát:

Mẹ là đất mẹ là hoa

Mẹ là chân lý soi con sáng ngời

Mẹ là biển cả bao la

Mẹ là câu hát chan hòa yêu thương

Và mẹ vẫn luôn vậy: tảo tần, hy sinh, hết lòng vì con cái:

Mẹ mang một nắng hai sương

Đem ra chợ đổi làm đường con đi

Cũng bởi vậy là tiếng gọi “mẹ” luôn chan chứa, thiêng liêng và sâu sắc hơn cả. Một tiếng gọi học từ thuở lọt lòng, mà sao gọi dần qua năm năm tháng tháng lại càng nghe càng đau đáu, càng xót lòng xót dạ đến vậy. Chúng ta gần như dùng cả cuộc đời để học cách trân trọng tiếng gọi đầy thân thương đến vậy!

Tổng hợp các tục ngữ nói về tình mẫu tử

Cũng nằm trong chùm ca dao, tục ngữ nói về mẹ và tình mẫu tử, những tục ngữ thể hiện tình cảm này cũng luôn không ngừng nhắc nhở chúng ta về mối liên kết thiêng liêng này. Khác với ca dao, tục ngữ là chắt lọc bài học kinh nghiệm qua năm tháng. Ca dao thiên nhiều về tình cảm, cảm xúc. Còn tục ngữ dường như là bài học cho mỗi chúng ta. 

Ai cũng nói thương mẹ nhưng thương đến xót lòng, thương đến đau thấu tâm can thì chắc chỉ khi người ta bước vào vị trí làm cha làm mẹ. Khi đặt mình vào vị trí của cha mẹ thì mới biết cha mẹ đã hy sinh nhiều đến chừng nào:

Lên non mới biết non cao

Nuôi con mới biết công lao mẹ hiền

Bài học về thời gian: Chúng ta cứ ngỡ thời gian bên cạnh mẹ rất dài. Nhưng thực tế thì không phải vậy! Chúng ta tất tưởi với cuộc sống, lo toan cho công việc và rất nhiều người khác. Vì vậy thời gian chúng ta bên cạnh mẹ thực sự không nhiều. Còn mẹ thì tuổi mỗi lúc một cao, sức khỏe mỗi người một yếu. Điều cần làm bây giờ - Khi còn có thể là: Hãy trân trọng!

Mẹ nuôi con biển hồ lai láng

Con nuôi mẹ tính tháng tính ngày.

Dù bạn 3 tuổi, 30 tuổi hay 70 tuổi thì bạn vẫn là con của mẹ. Và đối với mẹ bạn mãi là đứa trẻ cần được quan tâm, bảo bọc, yêu thương: 

Con dẫu lớn vẫn là con của mẹ

Đi hết đời lòng mẹ vẫn theo con.

Nhìn thời gian trôi qua, nhuộm màu trên mái tóc mẹ mà thêm xót xa:

Lặng nhìn sợi tóc như sương

Vướng trên đầu lược mà thương mẹ già

Và mong mỗi chúng ta có thể hiểu được sự hy sinh dù rõ ràng hay thầm lặng của đấng sinh thành! Đôi khi những hành động chưa được hợp lý cho lắm, chưa khiến bạn thỏa lòng cho lắm. Nhưng đó đã là những điều tốt nhất mà cha mẹ cố gắng mang đến cho bạn:

Mẹ cha gánh vác hy sinh

Mẹ cha quên cả thân mình vì con

Cha một đời oằn vai gánh nặng

Mẹ một đời đôi dép lạc bàn châ

Chúng ta khi bước ra ngoài xã hội, tiếp xúc với nhiều người hơn. Và cũng hiểu được ấm lạnh của tình người, cuộc đời thì ta sẽ càng quý trọng hơn tình thân nhất là tình cảm mà mẹ dành cho chúng ta. Đó là thứ tình cảm tha thiết, chân thành và hoàn toàn không vụ lợi:

Dù đi khắp bốn phương trời

Công cha nghĩa mẹ không ai sánh bằng

Dù đi trăm suối nghìn sông

Cũng không ra khỏi tấm lòng mẹ tôi

Với nhiều phương pháp nghệ thuật được sử dụng: So sánh, ẩn dụ, hoán dụ. Các câu tục ngữ tô đậm thêm hình ảnh mẹ và tình mẫu tử thiêng liêng. Những bài học về tình thân và thời gian. Mở rộng ra là bài học về con người và cách đối nhân xử thế trong cuộc đời này.

Tổng kết

Cuối cùng, chúng ta chỉ muốn gửi gắm lời nhắc nhở đến với mỗi người con trên cuộc đời này:

Ai có mẹ xin đừng làm mẹ khóc 

Đừng để buồn lên mắt mẹ nghe không!

Bạn sẽ không biết được những điều bạn đang coi là nghiễm nhiên kia đáng quý biết bao nhiêu. Đó là điều mà nhiều người lỡ bước qua, ước có lại cũng không còn được nữa. 

Trong kho tàng văn học dân gian thì ca dao tục ngữ luôn là thể loại được yêu thích bậc nhất! Không bởi tính hình tượng, cảm xúc, nhịp điệu mà còn là ý nghĩa được cha ông ta đúc kết qua năm tháng và qua rất nhiều thế hệ. Đó là bài học, triết lý sống mà cha ông muốn lưu giữ lại cho thế hệ sau này. Đây cũng là những tài sản trân quý, một kho báu phi vật thể của người Việt Nam chúng ta.

Đặc biệt hơn cả: Khi dùng ca dao, tục ngữ nói về mẹ và tình mẫu tử. Một hình ảnh, chủ đề thiêng liêng nhưng không kém phần gần gũi, thân thiết. Thì thể loại này đã phát huy được hết khả năng gợi hình gợi cảm và dẫn truyền nhiều thông tin cũng như các bài học triết lý cho người đọc. Và cũng nhờ tính nhịp điệu nên các câu ca dao, tục ngữ được truyền bá rất lâu trong dân gian thông qua phương thức truyền miệng. Người Việt sống trọn đạo hiếu - tín - nghĩa. Do đó mà ca dao, tục ngữ đã góp phần lưu giữ và tiếp nối những truyền thống, nếp sống tốt đẹp này

Vậy còn bạn thì sao? Đâu là câu ca dao, tục ngữ nói về mẹ và tình mẫu tử khiến bạn đau đáu, đồng cảm nhất? Cùng DBK lưu giữ lại tựa như sách gối đầu giường bạn nhé!

DBK VIỆT NAM, https://dbk.vn/ca-dao-tuc-ngu-noi-ve-me-va-tinh-mau-tu.html,
21/15 đường số 17
Thu Đuc, HCM, 700000
Việt Nam
+84919219111